OPTİK İLLÜZYONLAR

OPTİK İLLÜZYONLAR

Yukarıdaki fotoğrafa bakınca ne görüyorsunuz? Muhtemelen birbirine paralel olmayan, siyah ve beyaz karelerden oluşan şeritler görüyorsunuz.  Fakat yanılıyorsunuz. Aslında bu şeritlerin hepsi birbirine paralel. Peki fotoğrafa bakınca algıladığımız şeyle gerçekte fotoğrafta olan durum neden farklı? 

Farklı renklerin ve aslında çok da karışık olmayan bazı geometrik şekillerin kullanıldığı bu gibi fotoğrafları farklı algılayabiliyoruz. Yani beynimiz “kandırılıyor” gibi düşünebiliriz. Bunun nedeni, “optik illüzyon” da dediğimiz göz yanılsamalarıdır.

OPTİK İLLÜZYON NEDİR?

Optik illüzyon (görsel illüzyon) ya da göz yanılsaması, görsel olarak algılanan görüntüler ile nesnel gerçekliğin farklı olduğu durumlar için kullanılan terimdir. Göz tarafından toplanan ve beyinde işlenen bilgiler, uyaran kaynağının fiziksel ölçümü ile uyuşmayan bir algı oluşturur.

İllüzyonlar çok geniş bir çeşitliliğe sahip olduğu için onları kategorize etmek de çok kolay değildir. Bazı durumlarda illüzyonların kaynaklanma nedeni de açık bir şekilde belirlenemeyebilir. Yine de İngiliz psikolog Richard Gregory’nin ileri sürdüğü kategorizasyona göre illüzyonları incelemek mümkündür. Bu kategorizasyona göre 3 temel illüzyon tipi vardır:

  • Değişmez illüzyonlar
  • Fizyolojik illüzyonlar
  • Bilişsel illüzyonlar

Değişmez İllüzyonlar

Değişmez optik illüzyonlar ile temsil ettiği nesnelerden farklı algılanan görüntüler oluşturulur. Birden çok resim bir araya gelerek farklı bir resim oluşturur. Aslında resme baktığımızda büyük resmi oluşturan farklı küçük nesneleri ayırt edebiliriz ama genel resimde ortaya çıkan figür farklı bir figürdür.

Fizyolojik Optik İllüzyonlar

Fizyolojik optik illüzyonlar gözlerin ve beynin parlaklık, renk, boyut, konum, eğim, hareket gibi etkenlerle aşırı uyarılması ile etki gösterir. Teoriye göre; bir uyarıcı, görsel işlemenin erken dönemlerinde kendine ayrılmış sinir yolunu takip eder. Bu yoğun ve yineleyici aktivite bitişikteki aktif kanallarla etkileşime neden olarak fizyolojik bir dengesizlik oluşturarak algıyı değiştirir. Yani bu tip fotoğraflara bakınca, aslında var olmayan nesneleri ya da desenleri görebiliriz.

Bu illüzyona örnek olarak verilebilecek yanılsamalardan ikisi Hermann’ın ızgara illüzyonu ve Mach bantlarıdır. Bu iki illüzyon, biyolojik bir yaklaşımla iyi açıklanabilen iki yanılsamadır.

illüzyonlar
Hermann’ın ızgara illüzyonu

Bilişsel İllüzyonlar

Bilişsel yanılsamalara dünya hakkındaki varsayımların etkileşimi ile ortaya çıkan bilinçsiz çıkarımların yol açtığı varsayılır. Bu fikir ilk olarak 19. yüzyılda Alman fizyolog ve fizikçi Hermann Helmholtz tarafından ortaya atılmıştır.

Bilişsel yanılsamalar yaygın olarak belirsiz görüntü, deforme yanılsamalar, paradoks illüzyonlar ve kurmaca yanılsamalar olarak dörde ayrılır.

1. Belirsiz Görüntü:

Resim ya da nesneler arasında alternatif yorumlara neden olan bir algısal geçiş oluşmaktadır. En bilinen örnekleri Necker küpü ve Rubin vazosudur.

Necker küpü, bir küp çizimidir. Bu çizim, küpün iç kısmını mı gösteriyor yoksa dış kısmını mı gösteriyor belli olmamaktadır. Bu da çizimi belirsiz yapmaktadır, iki türlü de algılanabilir.

2. Deforme veya Geometrik Yanılsamalar:

Müller-Lyer illüzyonunda ilk fotoğrafa bakınca çizilen çizgiler farklı uzunlukta gibi gözükmektedirler. Fakat ikinci fotoğrafa bakınca hepsinin uzunluğunun aslında aynı olduğunu, sadece kenarlarına çizilen oklardan kaynaklı olarak farklı uzunlukta gibi algıladığımızı görebilirsiniz.

illüzyonlar
Müller-Lyer illüzyonu
3. Paradoks Yansımalar:

Paradoksal ya da imkânsız olan nesneler tarafından oluşturulan görüntülerdir. En ünlü örneklerinden ikisi Penrose üçgeni ve imkânsız merdiven olarak da bilinen Penrose merdivenidir.

Penrose üçgeni
İmkansız merdiven
4. Kurmaca Yanılsamalar:

Bir şeklin herhangi bir uyarı olmadan algılanması olarak tanımlanabilir.

Görsel Yanılsamaların Kullanıldığı Alanlar

Bazı optik illüzyonlar insanların dikkatini daha çok çektiği düşünüldüğü için günlük hayatta kullanılıyor. Mesela bazı ülkelerde yaya geçidinin daha çok dikkat çekebilmesi için yollardaki çizimler 3 boyutluymuş gibi yapılıyor. Böylece sürücüler yaya geçidini görünce daha dikkatli davranıyorlar.

illüzyonlar

Ayrıca pilotların eğitimi gibi bazı alanlarda da insanların bu gibi etkilere alışabilmesi için optik illüzyonlar kullanılıyor. Bazı ressamlar resimlerini çizerken bu etkiyi kullanabiliyor.

Ek Bazı Görsel İllüzyon Örnekleri:

(Beyaz vazo – İki insan silüeti)

Bu fotoğrafta ortada duran beyaz vazoyu ya da birbirine bakan iki insan silüetini rahatlıkla görebiliriz.

illüzyonlar
(Ebbinghaus illüzyonu)

Fotoğraflardaki turuncu daireler farklı boyutlarda gözükse de aslında boyutları aynıdır. Çevresine çizilen mavi dairlerle birlikte gördüğümüz için bize soldaki daha küçük, sağdaki daha büyük gibi gözükmektedir.

Bu fotoğrafta dönüyor gibi gördüğünüz daireler aslında dönmüyorlar. Sadece bir tanesine dikkatli olarak bakarsanız bunun doğru olduğunu görebilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir