Sinestezi Nedir? Kaç Çeşit Sinestezi Vardır?

Sinestezi ile Tanışın

Renklerin kokuları var mıdır? Ya da şarkıların tadı, peki ya rakamların ve harflerin rengine ne dersiniz? Biliyorum, şu an okuduğunuz şeyler birçoğunuzun kulağına çok garip geliyor. Eğer bu sorulara cevap olarak “evet, benim için iki sayısı mavi “ diyorsanız birçok büyük sanatçı, yazar ve müzisyenle paylaştığınız SİNESTEZİ olarak bilinen harika bir durumunuz olabilir.

Nedir Bu Sinestezi?

Sinestezi kelimesi Yunanca bir kelime olup “birleşik duyular” anlamına gelmektedir. Buradan anlaşılacağı üzere duyuların birbirine karışması ya da birlikte algılanması durumudur. Nörolojik olarak istemsiz bir şekilde algısal bir sinir ağının ikincil bir duygusal sinir ağını uyarması ile ortaya çıkan çoklu aktivasyondur. Kısaca farklı sinyallerin anormal bölgeleri tetiklemesi durumudur. Bu durma sahip insanlar genelde “sinestetik” olarak adlandırılır. Bilim adamları eskiden sinestezinin nadir görüldüğünü yaklaşık olarak 25.000 kişiden birinde görüldüğünü düşünüyorlardı, ancak şimdi nüfusun %4 ‘ü kadar bir kitlede bu duruma rastlayabileceklerini söylüyorlar. Aslında kaç kişinin sinestezi yaşadığını söylemek zordur. Çünkü bu soruyu ele almayı amaçlayan çok az araştırma mevcuttur. Dahası, bazı insanlar yaşadıklarının olağan dışı olduğunun farkında olmayabilirler veya bu durumdan çekindikleri için bu konuda konuşmayabilirler.

Kaç Çeşit Sinestezi Vardır?

Bilinen 60 dan fazla sinestezi çeşidi vardır. En sık görülen sinestezi çeşitleri ; 

  • Grafem-Renk sinestezisi
  • Ses-Renk sinestezisi
  • Ses-Dokunma sinestezisi
  • Rakam formu sinestezisi
  • Leksikal-tat sinestezisi 
  • Kişiselleştirme sinestezisi

 

SİNESTEZİ

Örneğin grafem-renk sinestezisine sahip olmayan biri siyah tablodaki 2 leri seçmekte zorlanabilir. Ama bu sinestezi sahibi insanlar sayıları ve alfabedeki harfleri renk ile algılarlar. Sıradan bir beş rakamı onlar için yeşil renge sahip bir beş olabilir. Tüm beşler onlar için yeşildir. Bu renk ataması kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Kişileştirme sinestezisinde ise sayılar, rakamlar, aylar, günler kişi tarafından belirli kişilikle algılanırlar. Örneğin Pazar günleri mutsuz ,6 sayısı yalancı, eylül ayı yardımsever şeklinde algılanabilir. Sinestetik algılar sabittir, değişmez ve kolay kolay unutulmazlar. Sinestezi istemsiz oluşan bir algı karmaşasıdır. Yani E harfi benim için artık yakışıklı diyerek onu o şekilde kabul etmeniz ve bunu sürdürmeniz sizi sinestetik yapmaz.

Sinestezinin Sebebi

Sinestezi doğuştan var olabileceği gibi sonradan da kazanılabilir. Sonradan kazanılan sinesteziler travma, darbe gibi durumlar sonrasında görülebilir. Sebebi bilinmeyen ve geçici olan sinestezilere “idiyopatik” denir. Beyin fonksiyonlarındaki düzelme sonucu kişi belli bir süre sonra normal haline döner. İstatistiklere göre kadınlardaki sinestezi oranı erkeklere göre fazladır. Bu durum hastalık geninin x kromozomu üzerinde taşınıyor olasılığını düşündürsede üzerinde araştırmalar devam ediyor ve nedeni hala araştırılıyor. 

2007 yılında yapılan araştırmalarda 13. Kromozomun q kolundaki HTR2A geninin sinestezi ile ilişkili olabileceği bulunmuşken 2011 yılındaki bir araştırma ise bu durumun poligenetik (birden çok genin kontrolü) bir olay olduğu ortaya koymaktadır. Ulusal Bilimler Akademisi tutanaklarında yer alan 2018 yılında Max Planck Enstitüsü ve Cambridge Üniversitesinden bilim adamları tarafından yürütülen çalışmada sinestetik bir bireyin nesilsel DNA analizleri sonucunda aksonogenezi sağlayan genlerde bir artış olduğu saptandı.

Profesör Simon Baron-Cohan “ Bu araştırma, potansiyel olarak beyindeki bağlanabilirlik yoluyla genetik varyasyonun duygusal deneyimlerimizi nasıl değiştirebileceğini ortaya koyuyor.  Sinestezi, saygı duymamız ve kutlamamız gereken açık bir nöro-çeşitlilik örneğidir.”

Nasıl Test Edilir ?

Tutarlılık sinesteziyi test etmenin en iyi yollarından biridir. Z’nin sizin için sarını çok özel bir tonu olduğunu söylüyorsanız, gerçek bir sinestetikseniz o ton sizin için hiç değişmeyecektir. Görülen bu grafem-renk sinestezinde çapraz aktivite olduğu düşünülen beyindeki alanlarındaki aktivasyon artışını, pozitron emisyon tomografisi ve fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme yöntemlerini kullanarak görebiliriz.

Bir sinestetik doğru yönlendirmelerle mükemmel işler başarabilir. Marilyn Monroe, Vincent Van Gogh, Vladimir Nabokov ve Billy Joel bu uzun listeden sadece birkaç örnektir. A harfinin sizin için çikolatalı bir tadı varsa unutmayın benzersiz bir özelliğe sahipsiniz. 

Sağlıkla ve bilimle kalın…

Bu yazım 26 Mart 2020 tarihinde "https://saglikyonetimimerkezi.com/sinestezi-nedir/" adresinde yayınlanmıştır.  

Ayşe Gül Bulut

(Kurucu-Editör) 1999 yılında doğdu. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesinde biyomedikal mühendisliği lisans eğitimi ile birlikte Anadolu Üniversitesi açık öğretim fakültesinde işletme lisans eğitimini sürdürüyor. 2019 yılından beri bilimsel içerikler üreten Ayşe Gül Bulut Bilimorafya Gençlik Platformunun kurucularındandır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir