Kırılgan Bebekler: Prematürelik

Kırılgan Bebekler: Prematürelik

Prematürelik genel olarak gebeliğin 37. haftasından önce doğum olarak kabul edilse de Dünya Sağlık Örgütü erken doğumu, çok erken doğum (<32. gebelik haftası) ve aşırı erken doğum (<28. gebelik haftası) gibi alt kategorilerle tanımlamaktadır. Ulusal Sağlık Enstitüsü ise annenin son âdet tarihine göre 32.-34. hafta arasında doğumu orta derecede prematüre, 34.-37. hafta arasında doğumu ise geç prematüre olarak tanımlamaktadır.

2013 yılı verilerine göre dünya çapında her 10 bebekten 1’inden fazlasının erken doğduğu tahmin edilmektedir bu da yaklaşık yılda 15 milyon prematüre bebek anlamına gelir. Bunlardan 5 yaşından küçük 1 milyon çocuk her yıl erken doğuma bağlı komplikasyonlar nedeniyle ölmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde, çok erken doğum ve aşırı erken doğumun ölçümü daha zordur ve ölüm oranı son derece yüksektir.

“Türkiye’de ise Bakanlık verilerine göre her yıl 180 binden fazla bebek hayata erken başlıyor. Bu bebeklerin yaklaşık 7 bin 500‘ ü yaşamını yitiriyor.”

Dünya çapında, çok erken doğan bebekler arasında hayatta kalma oranı, neonatal bakım için ayrılmış kaynaklara göre değişir. Gelişmiş ülkelerde en erken gebelik yaşlarında canlılık sınırının çarpıcı bir biçimde gebeliğin 22 ila 23. haftalarına kadar uzandığı; ancak gelişmekte olan ülkelerde bu gebelik yaşlarında hayatta kalmanın nadir olduğu gözlenmiştir.

Prematürelik Risk Faktörleri

Sosyodemografik, genetik ve çevresel riskler, çok ve aşırı erken doğumun dağılımını ve ardından morbidite ve mortaliteyi de etkileyebilmektedir. Erken doğum riskleri aile içerisinde nesiller boyunca ortaya çıkabilmektedir. Bu, paylaşılan çevreden, biyolojik ve genetik faktörlerden kaynaklanabilmektedir.

Tütün, alkol ve yasadışı uyuşturucu kullanımı gibi genellikle hamilelikten önce başlayan davranış faktörleri de erken doğumla ilişkilendirilmektedir. Anne ve fetüsün sağlığını etkileyen hipertansiyon, diyabet ve obezite gibi çoğu kronik hastalık durumları da erken doğum riskinde rol oynamaktadır. Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan bir çalışma ortalamanın üstünde anne olma yaşının erken doğum riskini arttırdığını göstermiştir ve annelerin daha yaşlı olması kronik tıbbi rahatsızlığa sahip olma olasılıklarının artmasıyla ilişkilendirilmiştir. 

Şekil 1. Enfeksiyon kaynaklı prematürelik.

Bu faktörlere ek olarak, erken doğumun birçok farklı nedeni vardır. Bu nedenlerin çoğu, birlikte bir sendrom oluşturan karmaşık durumlardır. Baskın hipotez, spontan erken doğumun büyük bir kısmının uterus tüpü yoluyla vajinadan uterus boşluğuna yükselen bakterilerin neden olduğudur. Bakteriler membranlardan geçtikten sonra amniyon sıvısını ve fetüsü enfekte edebilir. Enfeksiyon rahim boşluğunda iltihaplanmaya neden olur ve bu da rahim kasının kasılmasını harekete geçirir, amniyotik zarlar yırtılır ve doğum sancıları başlar. Ek olarak, çoklu doğumlar spontan erken doğum için güçlü bir risk faktörüdür, bunun bir nedeni uterus duvarının gerilmesi, daha fazla uyarılması ve bunun da erken ağrı veya su kaybıyla sonuçlanabilmesidir.

Prematüre Doğum Sonrası Karşılaşılan Sorunlar ve Çözümleri

Doğum sonrası karşılaşılan başlıca sorunlar solunum sıkıntısı sendromu, termoregülasyon sorunu, hipoglisemi, nörolojik sorunlar ve enfeksiyonlardır.

1- Solunum sıkıntısı sendromu

Şekil 2. Normal alveol ve sürfaktan eksikliğine bağlı çökmüş alveol.

Solunum sıkıntılarının en önemli nedeni sürfaktanın %80’ ini oluşturan fosfotidilkolinin yapımının 35. haftadan sonra başlamasıdır. Akciğer olgunlaşmasını hızlandırmak üzere;

  • Antenatal steroid uygulanması,
  • Doğum salonunda itibaren sürekli pozitif havayolu basıncı uygulanması,
  • Sürfaktan tedavisinin erken ve kurtarıcı olarak uygulanması,
  • Diğer destekleyici tedaviler

ile solunum sıkıntısı sendromu ilişkili morbidite ve mortalite günümüzde anlamlı olarak azalmıştır.            

2- Termoregülasyon sorunu

Orta ve geç prematüre bebeklerde vücut alanının fazlalığına karşı kahverengi yağ dokularının azlığı ve ısı merkezinin tam gelişememesine bağlı olarak görülen termoregülasyon sorunu ise doğum sonrası kurulayıp sarma veya ısıtıcı altına alma ile azaltılabilir.

3-Hipoglisemi

Geç prematüre bebeklerin %10-15’ inde görülen diğer bir risk glikojen depolarının eksikliğine bağlı hipoglisemidir. Bu sorun doğumdan sonra ilk bir saatte bebeğin beslenmesi ile önlenebilir.

4-Enfeksiyon

Şekil 3. Bebeklerdeki vernix caseosa tabakası. İmmün sistemin yeterli gelişmemesi, ciltte verniks miktarının daha az olması, annede koryoamniyonit ve erken membran rüptürü olması gibi nedenlerden dolayı sepsis riski zamanında doğan bebeklere göre orta ve geç prematüre bebeklerde artmaktadır.

 

5-Nörolojik sorunlar

Geç prematüre bebeklerin beyin gelişimi büyüklük olarak henüz tamamlanmamıştır. Otuz dört haftalık bir bebeğin beyin ağırlığı zamanında doğan bir bebeğinkinden % 35 daha azdır. Sinir sistemi myelinizasyonunda da farklılıklar vardır. Bu nedenle taburcu edilen geç prematüre bebekleri nörolojik açıdan çok yakın izlemek gereklidir.

Kaynakça

Barfield W. D. (2018). Public Health Implications of Very Preterm Birth. Clinics in perinatology, 45(3), 565–577.

Jacobsson B, Pettersson K, Modzelewska D, Abrahamsson T, Bergman L, Håkansson S. Förtidsbörd största perinatala problemet – 5,7 procent av graviditeter i Sverige slutar för tidigt, inte klarlagt varför – kostar miljardbelopp varje år [Preterm delivery: an overview on epidemiology, pathophysiology and consequences for the individual and the society]. Lakartidningen. 2019 Oct 8;116:FR6F. Swedish.

Özdoğan, T., Yıldız Aldemir, E., & Kavuncuoğlu, S. (2014). Orta derece ve geç prematüre bebekler ve sorunları. İKSST Derg, 6(2), 57-64.

https://www.aa.com.tr/tr/saglik/her-yil-15-milyon-bebek-hayata-erken-basliyor/1647119

https://parenting.firstcry.com/articles/vernix-caseosa-must-know-things-for-parents/

https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(08)60074-4/fulltext

https://healthjade.net/infant-respiratory-distress-syndrome/

NEBAHAT AYŞE ERMAN

21 Haziran 1998 Siirt doğumluyum. Ankara'da yaşıyorum. Gazi Üniversitesi Eczacılık 5. sınıf Öğrencisiyim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir