SUÇTA VE CEZADA KANUNİLİK İLKESİ

SUÇTA VE CEZADA KANUNİLİK İLKESİ

Suçta ve cezada kanunilik ilkesi, kısaca kanunların açık, belirli olmasını ve geriye yürümemesini gerektiren yasal bir terim olup, “kanunsuz suç ve ceza olmaz” cümlesiyle de ifade edilebilir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Suç ve cezalara ilişkin esaslar” başlıklı 38. maddesi; “Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Hükmünü taşımaktadır.

Suçta ve cezada kanunilik ilkesinin önemini vurgulayan bir diğer durum ise 1982 anayasasının 15. Maddesinin 2. Fıkrasında düzenlenmiştir. Bu fıkraya göre; savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde dahi, suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz. İşte üst norm olan anayasada vücut bulan kanunilik ilkesi ile bireyin hak ve özgürlüklerinin korunmasını güvence altına almıştır¹.

İlkenin Anlamı ve Önemi

Suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereğince, suç sayılan fiillerin ve bu fillerin işlenmesi halinde uygulanacak yaptırımların önceden kanun tarafından açıkça belirlenmesini ifade eder.²TCK’nin 2. Maddesinde kanunilik ilkesine değinilmiştir. Bahsi geçen maddenin 1.fıkrası der ki: ‘Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kanunda yazılı cezalardan ve güvenlik tedbirlerinden başka bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamaz’. Maddede de belirtildiği üzere kişi suç işledikten sonra uygulanacak ceza, kişinin suç işlemesinden önce yürürlüğe girmiş olmalıdır ( Bu durumun istisnasını ‘ lehe olan kanunun geriye yürümesi ilkesi’ oluşturur). Aynı zamanda kişinin işlemiş olduğu fiilde, fiil işlenmeden önce kanunda açık bir şekilde suç olarak tanımlanmalıdır.

Türk Ceza Kanununun 2. Maddesinin 1. Fıkrası gereğince, güvenlik tedbirleri de aynı hususlara tabiidir.

İlkenin Sonuçları

Kanunilik ilkesinin sonuçları birkaç ilkeyi de beraberinde getirmiştir. Bu ilkeler; belirlilik ilkesi, kıyas yasağı, idarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulması yasağı, geçmişe yürütme yasağı ve örf ve adet hukukuyla suç ihdas etme ve cezayı ağırlaştırma yasağıdır. Örf ve adet hukuku yasağı hariç, bu ilkeler ceza kanununun 2. ve 7. Maddelerinde belirtilmiştir. Örf ve adet hukukuna göre suç yaratma ve cezalandırma yasağı ise kanunilik ve belirlilik ilkelerinin kanunda bahsedilmeyen doğal sonucudur.³

Belirlilik ilkesine göre, suç ve ceza kanunda açık ve anlaşılır bir şekilde belirtilmelidir. Tanım ve açıklama kanunla yapılmak zorundadır. Belirlilik ilkesi sayesinde, cezası belli olan bir fiilin uygulamasının idari makamlara bırakılmasının(beyaz hüküm) önüne geçilmiştir.

Kıyas yasağı, kanunilik ilkesinin bir diğer sonucudur. Özel hukukta sıklıkla başvurulan kıyas yöntemi, suç ve cezalarda yasaktır. Böylelikle, bireyin haklarının korunması ve güvence altına alınması sağlanmıştır. Kıyas, bir olaya ilişkin hukuk kurallarının, benzer başka bir olaya uygulanmasıdır. Kıyas ve yorum birbirinden farklı kavramlardır. Ancak, TCK m.2/3 gereğince ‘Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz’ hükmüyle genişletici yorum da yasaklanmıştır.

 

İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulması yasağı, kanunilik ilkesinin bir diğer unsurudur. Bir fiilin suç olarak nitelendirilebilmesi için, ilk başta o fiilin haksızlık unsurlarının tanımlanması gerekir. Bu tanımın ‘yasama organı’ tarafından, ‘kanun’ aracılığıyla yapılması şarttır. Aksi takdirde, suç; kanunla, yasama organı tarafından konulmuş olmaz.⁴ Suç ve cezanın sadece kanunla koyulması gerektiği; ceza kanununun 2.maddesinin 2.fıkrasında, anayasanın 13.maddesinde ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile temel hak ve özgürlükler alanında düzenleme yapılamayacağını öngören 104.maddesi ve suçta ve cezada kanunilik ilkesine yer veren 38.maddesinde, idarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulması yasağı belirtilmiştir. Fakat yine de bazı kanunlarda, suç ve ceza konulması idari makamlara bırakılmıştır. Bu durumun en tipik örneği olarak 1930 tarihli ve 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkındaki Kanun⁵ karşımıza çıkmaktadır.

Geçmişe yürütme yasağı, bireylerin hukuka olan güveni ile alakalıdır. Birey, yaptığı bir fiilin suç olduğunu önceden bilmeli ve işlediği suçtan dolayı ne kadar ceza alacağından açıkça haberdar olmalıdır. Her durumun bir istisnası olduğu gibi burada da istisnalar mevcuttur. Özel hukukta; kamu düzeninden kaynaklı istisnalar ve ceza hukukunda failin lehine olan kanunun geçmişe yürütülmesi, ek olarak muhakeme hukukunda derhal yürürlük ilkesi geçerli olması geçmişe yürütme yasağının istisnalarıdır.

Örf ve adet hukukuna göre suç yaratma ve cezalandırma yasağı, aslında örf ve adetin hukukta salt kaynak olarak kullanılmamasından kaynaklanmaktadır. Yani, örf ve adetler kanun gibi kural koyamaz ve herhangi bir sınır belirleyemezler. Örf ve adetler dikkate alınarak verilmiş bir ceza, kanuna ve hukuka aykırılık teşkil eder. Bu nedenle, kanunilik ilkesi çiğnenmiş olur.

KAYNAKLAR

¹Prof. Dr. Mahmut KOCA/Prof. Dr. İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 12. Baskı,
Ankara, Temmuz 2019, s. 53.
²Artuk/Gökçen/Yenidünya, Genel Hükümler, (7), s.93; Timur Demirbaş, Ceza Hukuku Genel
Hükümler, 6. Bası, Ankara 2009, s.108.
³Koca/Üzülmez, s.57
⁴Erman, Ticari Ceza Hukuku, s.37.
⁵RG. :25.02.1930, sayı: 1433.

Altındağ M.B.(2019) Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesi
https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/9992C2B3-E81E-CC4D-AE15-
58C301B699EA/5d8db3cfa7d7e.pdf
Demirbaş, Timur, Ceza Hukuku Genel Hükümler, 6. Bası, Ankara 2009
Erman, Sahir, Ticari Ceza Hukuku, Cilt 1, Genel Kısım, 3 Bası, İstanbul 1992
Gözler, Kemal, Hukuka Giriş, 15. Baskı, Bursa, 2018
Koca, Mahmut/Üzülmez, İlhan, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 12. Baskı, Ankara,
2019

Ebrar Uysal

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi 3. Sınıf Öğrencisi

SUÇTA VE CEZADA KANUNİLİK İLKESİ” için bir yorum

  • Eylül 11, 2020 tarihinde, saat 5:57 pm
    Permalink

    Emeğinize sağlık. Faydalı bir yazı olmuş, devamını bekliyoruz.

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir