TÜRK HUKUNDA KORUYUCU AİLELİK VE KÜÇÜKLERİN EVLAT EDİNİLMESİ

Koruyucu ailelik, Koruyucu Aile Yönetmeliği’nde belirtilen esaslar ışığında belirli bir süre için ücretli veya ücretsiz olarak devlet tarafından korunmaya alınmış olan bir çocuğun bakımını üstlenen, ona aile ortamında yaşama şansı sunan, çocuğun ebeveynlerinin yerini tutabilecek kişi veya aileler olarak adlandırılır.[1] Evlat edinme ise sadece mahkeme kararıyla oluşturulabilen, evlatlıkla evlat edinen arasında soybağı ilişkisi kuran, yalnızca sayılı sebeplerle ve dava yoluyla kaldırılabilen bir ilişki olarak tanımlanabilir.[2]

Koruyucu Aileliğin Amaçları ve Şartları

Devlet, çocuğun öz anne ve babasının ona yeterince ilgi gösterememesi ile çocuğun fiziksel ve psikolojik gelişiminin tehlikede olması durumunda çocuğu bir koruyucu aile yanına yerleştirerek koruma altına alabilir. Bu durum koruyucu ailelik kurumunun amaçlarından ilkidir. Diğer bir yol ise devlet korumasında olan bir çocuğun evlat edinilme süreci devam ederken geçici bir önlem olarak bir ailenin yanına verilmesi durumudur. Çocuğun koruyucu aile yanına yerleştirilme sebebi ne olursa olsun bu geçici bir süreçtir.[3] Bu nedenle çocuk ve koruyucu aile arasında herhangi bir hukuki bağ oluşmaz. Ek olarak, koruyucu ailelik, korunmaya muhtaç çocuk hakkında aile ve kurum arasında sözleşme yoluyla yapılan bir hukuki işlem olduğu için koruyucu ailenin bu hizmetten vazgeçmesi veya Koruyucu Aile Yönetmeliğinde belirtilen şartların oluşması durumunda bu hizmet iptal edilir.

Koruyucu aile olabilmenin şartları Koruyucu Aile Yönetmeliği’nde açıkça belirtilmiştir.[4]

  • Hakkında koruma kararı alınmasına ihtiyaç duyan bir çocuk bulunmalıdır.
  • Ülkemizde yalnızca Türk vatandaşı olan kişiler koruyucu aile olabilmektedir. Türk vatandaşı olma şartı yalnızca aile için geçerli bir şarttır.
  • Kişinin, çocuğu öz anne babası ve akrabalarıyla görüştürme yükümlülüğü bulunduğu için koruyucu ailenin sürekli olarak Türkiye’de yaşaması gerekmektedir.
  • Kişilerin, koruyucu ailelik kurumundan doğan sorumluluklarını yerine getirebilmeleri için en azından temel eğitimi almış olması, yani en az ilkokul mezunu olmaları gerekmektedir.
  • Kişiler koruyucu aile olmak için başvurduklarında en az 25 en fazla ise 65 yaşında olmalıdırlar. 
  • Bu kurumun amaçlarından birisi belirli durumlarda çocuğu ailesinden korumak olduğu için koruyucu aile olacak kişilerin çocuğun velayet hakkına sahip olan kişiler olmaması gerekmektedir.
  • Aile, daha önce koruyucu aile olup komisyon tarafından bu statüsü iptal edilmişse sonradan tekrar koruyucu aile olamaz.[5]

Evlat Edinmenin Amaçları ve Türleri

Evlat edinme kurumunun üç temel amacı vardır. İlki, bir aileye sahip olmayan çocuklar, bu kurum sayesinde bir aile tarafından korunurlar ve aile sevgisini tadarlar. İkincisi, çocuk sahibi olmayan kişiler bir çocuk evlat edinerek onunla hem soyadlarını devam ettirirler hem de evlat sevgisini tadarlar. Evlat edinmenin günümüzdeki temel amacı ise çocuğun refahının, mutluluğunun ve huzurunun sağlanmasıdır.[6]

Evlat edinme; tek başına evlat edinme, birlikte evlat edinme ve üvey evlat edinme olmak üzere üçe ayrılır. Tek başına evlat edinme denildiğinde anlaşılması gereken genellikle bekar kişilerin evlat edinmesidir. Birlikte evlat edinme ise karşımıza en çok çıkan türdür. Çocuk ile evlat edinenler arasında gerçek bir aile ilişkisi kurulur ve evlat edinmenin temel amacı gerçekleştirilmiş olur. Bu sebeple de çocuğun menfaatine en uygun olan tür budur. Bu tür evlat edinmenin temel kuralı, eşlerin birlikte evlat edinmesi gerekliliğidir. Ancak bu durumun iki istisnası vardır. İlki, eşlerden biri, bazı durumların varlığı halinde, eşiyle birlikte evlat edinmesinin mümkün olmadığını ispatlarsa tek başına evlat edinebilir.[7] İkinci istisna ise üvey evlat edinme durumudur. Üvey evlat edime ise TMK madde 306’da düzenlenmiş olup evli kişilerden birinin, diğerinin çocuğunu evlat edinmesiyle olur.

Evlat Edinme İlişkisinin Kurulabilmesinin Şartları

TMK 305 ve devamı maddelere göre küçüklerin evlat edinilebilmesi için gereken şartlar:

  • Küçüğün evlat edinilmesi için evlat edinecek kişinin ona en az bir yıl bakması gerekmektedir.
  • Eşlerin birlikte evlat edinebilmeleri için ya 30 yaşını tamamlamaları ya da en az beş yıldır evli bulunmaları gerekmektedir.
  • Eşlerden birinin, diğerinin çocuğunu evlat edinebilmesi için ya en az iki yıldır evli olmaları ya da kişinin 30 yaşını tamamlamış olması şartı mevcuttur.
  • Bekar bir kişinin tek başına evlat edinebilmesi için de 30 yaşını tamamlaması şarttır.
  • Kanunda yaş sınırı açısından herhangi bir üst limit bulunmamasına karşı evlat edinen kişi, her halükarda evlatlıktan en az on sekiz yaş büyük olmak zorundadır. [8]  

Evlat edinmede kişilerin, bu durumu kötüye kullanmalarını engelleyebilmek için çok sıkı şartlar getirilmiştir ve bu şartlar kanunla düzenlenir. Bu şartların yanı sıra, aralarında evlatlık ilişkisi bulunan kişilerin evlenmeleri de yasaktır. Kanunda, koruyucu ailelikteki gibi ailenin istemi üzerine herhangi bir ücret verilebileceği de belirtilmemiştir. Evlat edinme ile kişiler çocuğun velayetini alırlar ve aralarındaki durum iptal edilemez ancak kanunda sayılan durumların varlığı halinde yine mahkeme kararıyla ortadan kaldırılabilir.

0-18 yaş arası çocuklar bakımından ailesinin ekonomik yetersizliği sebebiyle çocuğuna bakamayacak durumda olması üzerine veya ailesinin ölümünden sonra çocuğun devlet korunmasına alınması hali gerekebilir. Bu gibi durumların yanında ailenin, çocuğa karşı ihmal ve istismarı sebebiyle kendi ailesi yanında yaşayamayacak olan çocuklar da devlet koruması altına alınırlar. 

Özetle, çocuğun herhangi bir sebeple ailesinin yanında kalamaması veya bir ailesinin olmaması durumlarında, devlet tarafından çocuk için koruma tedbirine başvurulur ve çocuk devlet bakımına alınarak büyüyene kadar burada yaşar. Ancak kurum bakımı, bireysel ilgiden uzak olduğu için koruyucu ailelik veya evlat edinmeyle kıyaslandığında çocuğun psikolojik gelişimi için de tam anlamıyla yeterli değildir.[9] Çocuğun burada kalması her ne kadar fiziksel açıdan onu korusa da özel olarak ilgi ve sevgiye ihtiyaç duyacağı için çocuk, koruyucu aile veya evlat edinme kurumlarıyla bir aileye sahip olabilir.

Kaynakça ;

[1] Özdemir Uluç, Fatma (1997) Psiko-Sosyal ve Hukuksal Açıdan Koruyucu Aile Bakımı, 1. Edition, Ankara, Attila Kitabevi, s. 16.

[2] Aydoğdu, Murat (2010) Çağdaş Hukuki Gelişmeler Işığında Evlât Edinme, 2. Baskı, Ankara, Adalet, s. 4.

[3] Baysal, Başak (2012) “Çocuğun Üstün Yararı İlkesi ve Koruyucu Aile Kurumu”, Bahçeşehir Üniversitesi Kazancı Hakemli Hukuk Dergisi, C:8, S:95-96, s.10-11.

[4] Koruyucu Aile Yönetmeliği m. 4,8,13,16

[5] Kurtuluş Akbulut, Seda (2011) “Sosyal Hizmetler Ve Çocuk Esirgeme Kurumu Aracılığıyla Evlat Edinme Ve Koruyucu Aile Kurumu”, (Yüksek Lisans), Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, s. 112-117.

[6] Aydoğdu, Murat (2010) Çağdaş Hukuki Gelişmeler Işığında Evlât Edinme, 2. Baskı, Ankara, Adalet, p. 55-56.

[7] Türk Medeni Kanunu m. 307

[8] Dural, Mustafa / Öğüz, Tufan / Gümüş, Mustafa Alper (2019) Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku, 14. Baskı, İstanbul, Filiz Kitabevi, s. 320.

[9] Kurtuluş Akbulut, Seda (2011) “Sosyal Hizmetler Ve Çocuk Esirgeme Kurumu Aracılığıyla Evlat Edinme Ve Koruyucu Aile Kurumu”, (Yüksek Lisans), Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, s. 100.

Rümeysa Dağlı

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi 3. Sınıf Öğrencisi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir